Dit is best wel een dilemma voor wie op katten past.
Je komt binnen met veel liefde, vol aandacht en toch blijft het katje verborgen achter de bank, onder het bed of ergens anders waar jij niet kunt komen. Je probeert niet te dwingen, laat de kat zijn ruimte, maar de vraag blijft: waarom doet het dier dit?
En je vraagt je af of dit zo blijft, of verandert er iets zodra de eigenaar terugkeert?
Ik heb op dit moment de laatste logeetjes in de Kattenkamer bij mij thuis en dit is een drietal met totaal verschillende karaktertjes. Een witte kater die het volstrekt niet uitmaakt dat hij uit logeren is en dan ook direct op mij af komt, een zwarte langharige dame die iets meer acclimatiseertijd nodig had en na 2 dagen onder de bank vandaag kwam om daarna gewoon bij mij op de bank te komen zitten en dan nummer 3…
Dit dametje heeft na 14 dagen nog steeds niet het vertrouwen dat het wel oké is op haar logeeradres. Ze blijft in de hoogte en bekijkt mij met grote ogen. Wat wel anders is ten opzichte van de eerste dag, is dat haar oren nu rechtop staan en haar staart hangt in plaats van strak tegen haar lichaam. En zelfs dit vind ik toch al een hele overwinning. Ik kan de katten in de Kattenkamer in de gaten houden met een beveiligingscamera en zie dus, wanneer ik er niet bij ben, dat ze alle drie van de gehele kamer gebruik maken, totaal op hun gemak. Dat stelt gerust.
De kat die weigert te knuffelen
Elke kat is uniek, maar sommige patronen zijn herkenbaar. Een oppaskatje dat geen contact zoekt, doet dat zelden uit kwaadaardigheid of afkeer tegenover jou persoonlijk, dat weet ik. Meestal zit er iets diepers achter. Het kan zijn dat het dier een onzekere persoonlijkheid heeft. Sommige katten hebben simpelweg meer tijd nodig om vertrouwd te raken. Vooral volwassen katten die weinig ervaring hebben met verschillende mensen kunnen terughoudend reageren op veranderingen in hun omgeving. Daarnaast speelt de situatie zelf een rol.
De routine is doorbroken
Voor de kat is jouw aanwezigheid een breuk met de vertrouwde routine. Zelfs als je hetzelfde voer geeft, dezelfde plek schoonmaakt en dezelfde toon gebruikt, jouw geur, je bewegingen, je stem, alles is anders. Dat kan stress opleveren. Stress manifesteert zich bij katten vaak door terugtrekking. Ze kiezen voor observatie boven interactie. Dat is een veiligheidsmechanisme, geen afwijzing.
De relatie met de oorspronkelijke eigenaar is ook een belangrijke factor. Sommige katten zijn uitsluitend gehecht aan één persoon. Die binding is zo sterk dat anderen er nauwelijks toegang tot krijgen. Dat geldt ook voor oppas. Je kunt geen vervanger zijn voor iemand die jarenlang in het dagelijkse leven van het katje rondloopt.
Hoe ga je hiermee om
De benadering van geen dwang is goed, zelfs essentieel. Ga geen contact af dwingen door de kat proberen te aaien, te forceren of herhaaldelijk aan te sporen terwijl het duidelijk afstandelijk reageert. Dat versterkt juist het wantrouwen. Wat wel werkt, is het creëren van veilige kansen. Laat de kat zien dat er niets gebeurt als hij dichterbij komt. Ga bijvoorbeeld in dezelfde kamer zitten zonder hem aan te kijken. Lees een boek, scroll op je telefoon, doe iets neutraals. Katten interpreteren directe oogcontact en naderende bewegingen als bedreiging. Door juist passief te zijn, maak je het voor hen veiliger om nieuwsgierig te worden.
Maak gebruik van hun zintuigen
Sommige katten reageren beter op geur dan op visuele prikkels. Een t-shirt van de eigenaar op een plekje neerleggen waar de kat vaker komt kan helpen. Het herinnert het dier eraan dat het hier nog steeds thuis hoort en dat jij geen indringer bent.
Ook een speeltje met een veer kan helpen, de kat kan spelen zonder direct (oog)contact te moeten maken met jou.. Als de kat begint te bewegen, is dat een stap in de goede richting. En soms moet je accepteren dat het soms gewoon niet lukt. Niet elk oppaskatje wordt je vriend. En dat is oké.
Verandert dit gedrag wanneer de baas terugkomt?
Wanneer de eigenaar terugkeert, hervindt de kat snel zijn evenwicht. De vertrouwde geur, de bekende routine, de specifieke manier van communiceren, alles voelt voor de kat weer zoals het was. Veel katten die tijdens jouw periode volledig afwezig waren, zijn binnen een paar uur weer hun oude zelf zodra de baas terug is. Dit kan zelfs frustrerend voelen als oppas. Je hebt dagenlang geprobeerd contact te maken, en dan keert het dier binnen enkele uren terug naar zijn eigenaar. Maar dat betekent niet dat je pogingen vruchteloos waren. Sterker nog: door rustig te zijn en respect te tonen, voorkom je dat de kat onnodig stressvolle ervaringen opdoet. Dat is ook zorg.
Natuurlijk zijn er uitzonderingen. Bij zeer onzekere katten of dieren met trauma-ervaringen kan het langer duren. Soms ziet een kat een oppasperiode als bewijs dat de wereld onvoorspelbaar is. Dan kan het gebeuren dat de eigenaar terugkomt en het dier nog even extra afstand houdt. Maar in de meeste gevallen gaat dat snel voorbij.
Waarom het de moeite waard is
Het mag dan frustrerend lijken, dit soort situaties geven mij ook inzicht. Je leert wat echte grenzen zijn in de mens-katrelatie. Je leert onderscheid te maken tussen wat je wilt en wat het dier nodig heeft. En dat is een vaardigheid die verder gaat dan alleen oppassen. Elke kat heeft zijn eigen verhaal. Sommigen klampen zich vast aan de eerste de beste persoon die binnenkomt. Anderen wachten maanden voordat ze echt vertrouwen hebben. Geen van beide is beter. Het is puur karakter. Wat telt, is dat jij er bent voor het dier. Dat je voor haar zorgt, haar voedsel geeft, haar water verschoont, de bak schoonhoudt. Dat is zorg genoeg. Contact is mooi, maar niet verplicht.
Niet persoonlijk bedoeld
Als ik voor een oppaskatje zorg dat geen contact wil, weet ik dat dit afstandelijke gedrag niet persoonlijk is. Dit is een kat die handelt vanuit haar eigen gevoel van veiligheid. En daar moet je alle respect voor hebben. Ik laat het dier ruimte, bied kansen en neem de tijd om te observeren. Misschien komt er vandaag niets, misschien morgen iets, en misschien pas na drie dagen een klein teken. Of misschien wel nooit echt. Dat maakt het oppassen niet minder waardevol.
Want uiteindelijk draait het bij oppassen op katten om vertrouwen geven. En dat is vaak meer dan genoeg.
* Het schatje op de foto is Pip, zij is het voorbeeld voor het maken van deze blog.
